ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ — ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಶಿಲ್ಪಿ
ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳಿಯದ ಹೆಸರಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ ‘ಬಾಬೂಜಿ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಾಬೂಜಿ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ರವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದ ರಾಜಕಾರಣಿ ಇವರ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಸಮತಾ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇವರು 1935ರಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು 5 ಏಪ್ರಿಲ್ 1908 ರಂದು ಬಿಹಾರದ ಅರಾಹ್ನ ಚಾಂದ್ವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚಮರ್ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಸಂತ ಲಾಲ್ ಎಂಬ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಸಹೋದರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಶೋಭಿ ರಾಮ್ರವರು ಪೇಶಾವರದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ನಂತರ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಾದ ಚಾಂದ್ವಾದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಅವರು ಶಿವ ನಾರಾಯಣಿ ಪಂಥದ ಮಹಂತರಾದರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಂಥಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದರು.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಯುವ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ರವರು 1914ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು ಅವರ ತಂದೆಯ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ನಂತರ ಜಗಜೀವನ್ ರವರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ವಸಂತಿ ದೇವಿಯವರು ಕಠಿಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು. 1902-20ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಹನ ಅಗ್ರವಾಲ ಮಿಡಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೆ ಸೇರಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೋಧನೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1922 ರಲ್ಲಿ ರಾಹಣ ಟೌನ್ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು ಆದರೂ ಅಚಲವಾಗಿ ಉಳಿದರು. ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೀರಿನ ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು ಒಂದು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು .
ಅವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗಾಗಿ ಮೂರನೇ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟರು ಜಗಜೀವನ್ ರವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಾಗಿ ಈ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಒಡೆದರು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಮೂರನೇ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಇಡದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
1925 ರಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಳ್ಯ ಅವರು ಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿರುವು ಬಂದಿತ್ತು . ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ರವರು ಮೆಟ್ಟುಕುಲೇಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು ಮತ್ತು 1927 ರಲ್ಲಿ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು ಅಲ್ಲಿಯವರಿಗೆ ಬಿರ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಷೌರಿಕರು ಅವರ ವಸತಿ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಊಟ ಮತ್ತು ಕ್ಷೌರ ದಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಒಬ್ಬ ದಲಿತ ಕ್ಷೌರಿಕನು ತನ್ನ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದನು ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಇವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ತೊರೆದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
2007 ರಲ್ಲಿ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ತನ್ನ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂದುಳಿದರಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ರವರಿಗೆ ಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಅವರು 1931 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾರತಮ್ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ
ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರೀಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. Indian National Congress ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೋರಾಟವು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಅಸಮಾನತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ಆಗಿತ್ತು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪರ ಹೋರಾಟ
ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ ಅವರು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೊರಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ರಾಜಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ ಅವರು ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೃಷಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿ 1971ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವ ದೇಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಜಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು ದೇಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲಭೂತ ಮೌಲ್ಯಗಳಾದ ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವರು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಅವರು ನಂಬಿದ್ದು — ಸಮಾನತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ರವರು ಕಾನ್ಪುರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮಾಜ ಸೇವಕ ಡಾ.ಬೀರಬಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಇಂದ್ರಾಣಿ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದು, ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್ರವರು ಐದು ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೦೦೪ ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನ ಸಸಾರಾಮ್ನಿಂದ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆದರು.
ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಮಾರಕ, ಸಮತಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮತಾ ದಿವಸ್ (ಸಮಾನತೆ ದಿನ) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರ ಭಾರತ ರತ್ನ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಹೈದರಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ, ಆಂಧ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಿತು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ೧೦೧ ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು
ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂದೇಶ
ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಳಿದಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ ಅವರ ಜೀವನ ನಮಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಂದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ.
ಬಾಬೂಜಿಯವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಹಾಗೂ ಚೊಕ್ಕ ಹಾಗೂ ಅಂದವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ನಿಮಗೆ ಅನಂತ ಧನ್ಯವಾದಗಳು.